Produkty

Materiały dla nauczycieli

Szukasz inspiracji do przygotowania ciekawych tematów lekcji? Sprawdź jak zaciekawić uczniów informacjami o wodzie - źródle życia.

1. Ile wody mamy w Polsce?

Polska należy do krajów o najmniejszych zasobach wodnych w Europie. Choć to może wydać się zaskakujące, w naszym kraju mamy mniej więcej tyle wody, ile Egipt. Na jednego mieszkańca Polski rocznie przypada około 1600 m3 wody, czyli około 3,5 razy mniej niż średnio na mieszkańca Europy. Ale w okresach suszy wody jest jeszcze mniej i ten współczynnik spada do 1000 m3. Dzieje się tak, gdy podczas zimy spadnie mało śniegu, a temperatury powietrza są wysokie, przez co woda szybko paruje. Najwięcej wody jest w okresie wiosennym, kiedy topnieją śniegi i letnim, gdy deszcze są częste i obfite.

Niestety w ostatnich latach w Polsce coraz częściej borykamy się z suszą. To naturalne zjawisko, ale nigdy dotąd susze nie występowały tak często. Ostatnie trzy zimy były prawie bezśnieżne. Z tego powodu stany wód w wielu rzekach są niskie, a gleby wysuszone. Właśnie dlatego musimy działać dla dobra środowiska i przeciwdziałać suszy.

Aby nie zabrakło wody, gdy przyjdzie susza, warto ją magazynować.

Można robić to na wielką skalę w specjalnych sztucznych zbiornikach retencyjnych, takich jak np. Goczałkowice na Śląsku, Dobczyce koło Krakowa czy Sulejów, zbierający wodę dla Łodzi.

Może robić to też każdy z nas, np. łapiąc deszczówkę, którą potem wykorzystamy do podlewania ogródka. Warto też oszczędzać wodę na co dzień. Sposobów jest wiele, warto nie tylko zakręcać kran podczas mycia zębów, ale też np. nie wyrzucać jedzenia, do którego produkcji zużywa się wiele wody. W dalszych częściach zdradzimy Wam wiele „trików”, jak oszczędzać wodę.

2. Ile wody jest na Ziemi?

Od powstania naszej planety ilość wody na Ziemi nie zmienia się. Woda ciągle krąży i występuje w różnych postaciach, np. deszczu, rzek, wód podziemnych czy morskich. Oznacza to, że pijąc lub kąpiąc się, korzystamy z tej samej wody, co dinozaury. Chociaż Ziemię w aż niemal 71% pokrywa woda, to tylko 2,5% z niej to woda słodka. Poza tym większość z niej to lodowce, przede wszystkim Antarktyda.

Jako źródło wody pitnej ludzie wykorzystują wody powierzchniowe, czyli rzeki i jeziora oraz wody podziemne. Dostępna dla nas woda do picia to niecały 1% całkowitych zapasów wody na Ziemi. Niestety, gdy porównuje się zdjęcia robione lodowcom z samolotów lub z kosmosu, widać wyraźnie, że od 100 lat szybko topnieją. Tam, gdzie 50 lat temu był lód – dziś jest już morze lub ląd. Jest to spowodowane tym, że na kuli ziemskiej robi się coraz cieplej.


Warto wiedzieć, że bardzo wielu ludzi na świecie nie ma łatwego dostępu do czystej wody.

W 2019 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych podała, że 1 na 3 osoby (czyli 2,1 mld ludzi) nie ma dostępu do wody pitnej w miejscu zamieszkania.

Spośród nich aż 844 mln nie ma dostępu do wody pitnej.

263 mln osób codziennie przez około 30 minut musi na piechotę wędrować do źródeł wody, a 159 mln osób wciąż pije zanieczyszczoną wodę ze strumieni i jezior.

Czysta woda pitna jest konieczna dla zdrowia każdego człowieka i rozwoju każdego dziecka.

3. Skąd się wzięła woda?

4. Bez wody nie ma życia

Woda jest najważniejszą substancją na Ziemi. Potrzebują jej i w dużej mierze składają się z niej wszystkie żywe organizmy: ludzie, zwierzęta i rośliny. Ciało człowieka to w 71% woda, a np. meduzy w 97 %.

  • Kolibry, maleńkie ptaszki żyjące w gorącym klimacie, potrzebują codziennie aż jednej filiżanki wody, czyli dużo więcej niż same ważą!
  • W organizmach woda znajduje się między innymi we krwi. Transportuje substancje odżywcze do wszystkich zakamarków ciała zwierząt i zabiera stamtąd te substancje, które trzeba usunąć.
  • W czasie suszy wiele zwierząt, by zmniejszyć swoje zapotrzebowanie na wodę, potrafi zapaść w bardzo głęboki sen zwany pozorną śmiercią. W ten sposób mogą przetrwać trudne czasy. Budzą się, gdy w okolicy znów pojawi się woda.
  • Roślinom natomiast woda potrzebna jest do fotosyntezy, czyli procesu, podczas którego rośliny wytwarzają pokarm (cukier). Oprócz niej rośliny potrzebują też energii ze słońca i z powietrza (dwutlenku węgla).

5. Jaka powinna być woda, którą pijemy?

Woda, którą pijemy lub używamy do przygotowywania posiłków, nie może zawierać żadnych zanieczyszczeń: ani takich, które widać gołym okiem, ani takich, które są widoczne dopiero pod mikroskopem. Nie należy jednak pić wody absolutnie czystej, pozbawionej wszystkich substancji, czyli wody destylowanej. Wypłukałaby ona z naszego organizmu potrzebne sole i inne substancje. Poza tym nie byłaby smaczna. Woda pitna powinna zawierać np. wapń i magnez, które są cenne dla naszego zdrowia.

Picie brudnej wody może być bardzo niebezpieczne dla zdrowia, a w najlepszym razie może powodować nieprzyjemne dolegliwości brzucha. Dlatego trzeba pić wyłącznie czystą, przebadaną wodę. Jeśli mamy własną studnię, sami musimy o to zadbać. Jeśli jednak nasz dom jest podłączony do sieci wodociągowej, zanim woda trafi do naszego kranu, zostanie wiele razy dokładnie zbadana przez specjalistów. W Polsce robią to pracownicy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zwanej potocznie sanepidem.

6. Co to znaczy, że woda jest „twarda” lub „miękka”?

Czasem słyszymy, że woda jest „twarda” albo „miękka”. Woda twarda to taka, w której jest rozpuszczonych dużo soli mineralnych. W takiej wodzie trudniej coś uprać, aby umyć ręce, potrzeba więcej mydła. Za to łatwiej się ono spłukuje. morze lub ląd. Jest to spowodowane tym, że na kuli ziemskiej robi się coraz cieplej.


Osad w czajniku to sole mineralne z twardej wody.


Woda miękka to na przykład deszczówka.

7. Czym jest „szara woda”?

„Szara woda” to woda, która już raz została wykorzystana w domu np. do mycia naczyń albo prania. Tę wodę można ponownie wykorzystać np. do podlewania ogrodu lub spłukiwania toalety. „Szara woda” jest powszechnie zbierana i wykorzystywana ponownie w krajach, gdzie brakuje wody, np. w Australii. Również w Polsce warto zbierać i wykorzystywać „szarą wodę”. Można to zrobić np. biorąc kąpiel. Wystarczy zatkać kurek i później wykorzystać wodę do napełnienia wiaderka czy konewki do podlewania ogrodu.

8. Woda w fabrykach

Prawdopodobnie niczego nie da się wyprodukować bez wody. Fabryki, zakłady i elektrownie często są budowane w pobliżu rzek, gdyż potrzebują ogromnych ilości wody. Wodę wykorzystywaną np. do chłodzenia urządzeń nazywamy wodą przemysłową. Może ona służyć też do mycia. Woda przemysłowa, o ile nie służy do produkcji żywności, na szczęście nie musi być zbyt czysta.

Dlatego często w fabrykach używa się wody nawet najgorszej jakości, takiej która nie może być używana w domach. Gdy fabryki ją zużyją, przed wypuszczeniem do środowiska muszą ją oczyścić. Dawniej tego nie robiły i rzeki stawały się bardzo brudne.

Wiele fabryk i elektrowni pracuje nad zmniejszeniem swojego zapotrzebowania na wodę. Pobieranie wody ze środowiska wiąże się z opłatami, a czystej wody jest coraz mniej. Coraz częściej fabryki budują też wielkie zbiorniki na deszczówkę i szukają innych sposobów chłodzenia pracujących maszyn.

Do produkcji żywności potrzebna jest natomiast bardzo czysta woda.

Dlatego najczęściej jest ona pobierana z głębokich podziemnych ujęć. Zanim woda zostanie użyta, bada się ją w laboratoriach.

9. Woda w rolnictwie

W naszym klimacie uprawiając rośliny korzystamy głównie z tego, co spadnie z nieba, czyli z deszczu. W rolnictwie ilość wody jest bardzo ważna, nie powinno jej być ani za mało, ani za dużo. Jeśli jest zbyt sucho – pola uprawne i rośliny, które na nich uprawiamy, nie urosną lub nawet uschną. Gdy deszczu pada zbyt dużo i na polach robi się zbyt mokro – wiele upraw gnije. Gdy w hodowli zwierząt brakuje wody, krowy chorują, dają mniej mleka, kury znoszą mniej jajek. Woda jest niezbędna do przygotowywania paszy, pojenia zwierząt, ale też do ich mycia i utrzymania porządku. Należy pamiętać, aby wszystkie zwierzęta w gospodarstwie miały łatwy dostęp do pojemników z wodą.

10. Energia z wody

Elektrownie wodne bywają duże, takie jak np. na Wiśle we Włocławku lub na Dunajcu w Czorsztynie. Znacznie więcej jest jednak małych elektrowni, które powstają na małych rzekach. Łączy je to, że potrafią wytwarzać prąd elektryczny i nie wytwarzają szkodliwych zanieczyszczeń.